Niezależny, Samorządny, Związek Zawodowy “Solidarność” powołany w Polsce w wyniku protestu robotniczego i utworzony na podstawie porozumienia zawartego dnia 31.08.1980 r w Gdańsku pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym, a Komisją Rządową, opierając swoje działania na gruncie etyki chrześcijańskiej i katolickiej nauki społecznej, prowadzi działalność w zakresie obrony godności, praw i interesów pracowniczych członków Związku oraz realizacji ich potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych.

Preambuła ze statutu NSZZ "S"
 

Krótka historia NSZZ „Solidarność”

Sierpień 1980

14 sierpnia 1980 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina wybuchł strajk w obronie zwolnionej z pracy suwnicowej Anny Walentynowicz. Protest szybko objął zakłady pracy na całym Wybrzeżu. Powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy pod przewodnictwem Lecha Wałęsy, który sformułował 21 postulatów. Pierwszym z nich było prawo do tworzenia niezależnych od władzy wolnych związków zawodowych. Strajki zakończyły się podpisaniem porozumień w Szczecinie (30 sierpnia), Gdańsku (31 sierpnia), Jastrzębiu-Zdroju (3 września) i Katowicach (11 września). Rocznica porozumień gdańskich, 31 sierpnia, jest obchodzona jako Dzień Solidarności i Wolności.

Powstanie Związku

17 września 1980 r. w Gdańsku przedstawiciele komitetów założycielskich z całego kraju powołali Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Na jego czele stanęła Krajowa Komisja Porozumiewawcza, a przewodniczącym został Lech Wałęsa. 10 listopada 1980 r. Związek został zarejestrowany. W ciągu kilku miesięcy wstąpiło do niego około 10 milionów osób, czyli większość pracujących Polaków. „Solidarność” stała się czymś więcej niż związkiem zawodowym: wielkim ruchem społecznym na rzecz godności pracy, wolności i demokracji. Jesienią 1981 r. I Krajowy Zjazd Delegatów w Gdańsku uchwalił program „Samorządna Rzeczpospolita” oraz „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

Stan wojenny i podziemie

13 grudnia 1981 r. władze PRL wprowadziły stan wojenny. Działalność Związku zawieszono, a tysiące działaczy internowano lub aresztowano. Opór był brutalnie tłumiony. Podczas pacyfikacji kopalni „Wujek” 16 grudnia 1981 r. zginęło dziewięciu górników. 8 października 1982 r. Sejm uchwalił ustawę, która rozwiązywała dotychczasowe związki zawodowe, w tym „Solidarność”. Związek działał jednak dalej w podziemiu: wydawał prasę i książki, organizował pomoc dla represjonowanych i ich rodzin. W 1983 r. Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Okrągły Stół i wolna Polska

Fale strajków w 1988 r. zmusiły władze do rozmów. Obrady Okrągłego Stołu (6 lutego – 5 kwietnia 1989 r.) doprowadziły do ponownej rejestracji „Solidarności” 17 kwietnia 1989 r. i do częściowo wolnych wyborów 4 czerwca 1989 r., w których kandydaci Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” odnieśli zdecydowane zwycięstwo. W sierpniu 1989 r. premierem został Tadeusz Mazowiecki. Był to pierwszy niekomunistyczny szef rządu w powojennej Europie Środkowo-Wschodniej. Przemiany zapoczątkowane w Polsce przyczyniły się do upadku komunizmu w całym regionie.

„Solidarność” dziś

Po 1989 r. „Solidarność” działa przede wszystkim jako związek zawodowy, który broni praw pracowniczych, uczestniczy w dialogu społecznym i zawiera układy zbiorowe. Przewodniczącymi Komisji Krajowej byli kolejno Lech Wałęsa, Marian Krzaklewski, Janusz Śniadek i Piotr Duda, który kieruje Związkiem od 2010 r. Organizacja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Jagiellońskiego kontynuuje tę tradycję. Reprezentuje pracowników naukowych, administracyjnych i bibliotecznych UJ, a także emerytów naszej Uczelni.

Historia NSZZ „Solidarność” na Uniwersytecie Jagiellońskim

Narodziny Związku (1980–1981)

Pierwszym wyrazem poparcia dla strajkujących na Wybrzeżu była rezolucja pracowników Biblioteki Jagiellońskiej z 29 sierpnia 1980 r. We wrześniu 1980 r. na wydziałach UJ i w Bibliotece Jagiellońskiej zaczęły powstawać komitety założycielskie. 24 września utworzyły one Uniwersytecką Komisję Porozumiewawczą Komitetów Założycielskich NSZZ „Solidarność”, z punktem informacyjnym w BJ. 2 października 1980 r. powstał Uczelniany Komitet Założycielski z prof. Ryszardem Łużnym na czele. Na przełomie lat 1980 i 1981 Związek liczył około 2,3 tys. członków na 3,8 tys. pracowników Uczelni.

10 stycznia 1981 r. Walne Zebranie Delegatów wybrało pierwszą Komisję Zakładową, a jej przewodniczącym został Michał Pułaski. Delegaci UJ, Władysław Mącior i Lesław Kuzaj, uczestniczyli w I Krajowym Zjeździe Delegatów w Gdańsku. W systemie obiegu informacji Regionu Małopolska Uniwersytet był jednym z wiodących ośrodków.

Działalność w czasie „karnawału Solidarności”

„Solidarność” UJ zajmowała się sprawami płac, awansów i polityki kadrowej, a przede wszystkim walczyła o autonomię Uczelni. Z jej inicjatywy, przy udziale prof. Józefa A. Gierowskiego, powstał projekt nowej ustawy o szkolnictwie wyższym. Wiosną 1981 r. rektorem został prof. Gierowski, a w senacie i władzach wydziałów przeważyły osoby związane z „Solidarnością”. Związek wydawał własne pisma: „Serwis Informacyjny Komisji Zakładowej NSZZ «S» UJ”, „Universitas” i „Res”. Organizował też wykłady otwarte (Wszechnica „Solidarności”) i współpracował z Niezależnym Zrzeszeniem Studentów. Jesienią 1981 r. wspierał protesty studenckie, w tym strajk okupacyjny w Collegium Novum (4–11 grudnia 1981 r.).

Stan wojenny i podziemie (1981–1988)

13 grudnia 1981 r. wezwano do strajku, a Collegium Novum przez kilka dni było ośrodkiem działań Związku. Prawnicy z UJ przygotowali głośną ekspertyzę o nielegalności stanu wojennego. Internowani zostali m.in. Jacek Baluch, Andrzej Drawicz, Julian Kornhauser i Czesław Robotycki. Aresztowano m.in. Zbigniewa Fijaka, Marię Indyk i Jolantę Antas.

Od grudnia 1981 r. działała Tajna Komisja Zakładowa. Tworzyli ją początkowo Lucjan Suchanek, Anna Raźny, Kazimierz Godłowski, Barbara Niemiec i Zygmunt Wasylewski. TKZ wydawała podziemne pisma „Wolna Myśl” oraz „Głos Wolny Wolność Ubezpieczający”. Zbierała składki, pomagała represjonowanym i ich rodzinom, organizowała obchody 3 Maja, 31 Sierpnia i 11 Listopada oraz wykłady „wolnego uniwersytetu” w całej Małopolsce. Działacze związani z UJ współtworzyli Arcybiskupi Komitet Pomocy Więzionym i Internowanym. Dzięki postawie środowiska na rektorów wybierano osoby kojarzone z „Solidarnością”: w 1984 r. ponownie prof. J.A. Gierowskiego, a w 1987 r. prof. Aleksandra Koja. Udało się też zatrudnić na Uczelni osoby usunięte z innych miejsc pracy.

Odrodzenie Związku (1988–1989)

Jesienią 1988 r. powstał Komitet Założycielski „Solidarności” Pracowników UJ. 19 września złożył on wniosek o ponowną rejestrację, który odrzucono w grudniu tego roku. Pierwsze jawne spotkanie Związku odbyło się 19 października 1988 r. w Collegium Chemicum. 11 stycznia 1989 r. powstał jawny, 28-osobowy Komitet Organizacyjny, a 9 lutego 1989 r. na UJ gościł Lech Wałęsa. 18 marca 1989 r. wybrano Komisję Zakładową z Jerzym Zdradą na czele. „Solidarność” UJ poparła rozmowy Okrągłego Stołu i współpracowała z Komitetem Obywatelskim przy kampanii przed wyborami 4 czerwca 1989 r.

Po 1989 roku

Po odzyskaniu niepodległości Komisja Zakładowa i komisje wydziałowe NSZZ „Solidarność” UJ skupiają się na sprawach socjalnych i zawodowych pracowników. Reprezentują pracowników naukowych, bibliotecznych, administracyjnych i technicznych oraz emerytów Uczelni. Od 2018 r. przewodniczącym Komisji Zakładowej jest dr Jerzy Serwacki.

Źródła:
Henryk Głębocki, hasło „Uniwersytet Jagielloński”, Encyklopedia Solidarności.
Piotr Juchowski: Profesor Józef Gierowski. Człowiek „Solidarności” na fotelu rektora UJ - Archiwum Instytut Pamięci Narodowej
Profesor Józef Gierowski. Człowiek „Solidarności” na fotelu rektora UJ - TEKSTY Przystanek Historia